در حوزه‏هاى علميه از ديرباز شيوه‏هاى گوناگون تدريس در سطح عالى وجود داشته كه طى سده‏هاى گذشته در ميان دانشجويان علوم دينى به تجربه گذاشته شده است. هر يك از اين شيوه‏ها داراى محاسن و معايب خاص خويش مى‏باشند كه شيوه متنى و شيوه موضوعى از جمله آنها هستند .

روش يا شيوه متنى

در شيوه متنى، برخى از كتاب‏هاى جامع و عميق در رشته‏هاى فقه و اصول كه مورد پسند و تأييد برخى اساتيد و بزرگان قرار مى‏گرفت، به عنوان متن درسى برگزيده مى‏شد، بدون اينكه يك تحقيق و تصميم‏گيرى متمركز در اين انتخاب انجام گرفته باشد. در اين شيوه، طولانى بودن زمان تدريس، دشوارى متن و نامأنوس بودن آن و عدم بهره‏بردارى صحيح، آموزش را بر تشنگان علم و حكمت، سخت و طاقت‏فرسا مى‏نمود .

روش يا شيوه موضوعى (خارج فقه و اصول)

در شيوه موضوعى متن خاصى مورد نظر نمى‏باشد، بلكه تنها موضوع درس معين مى‏شود و استاد در ضمن بحث به تناسب ذوق و سليقه، نظرات خود را پيرامون آن موضوع بيان مى‏دارد و بعد با ارائه دليل و ذكر شواهد و قرائن و مؤيدات، از نظرات خويش دفاع مى‏كند و از سوى ديگر شاگردان نيز با طرح اشكالات و ايرادهايى بر رشد، شكوفايى و بالندگى بحث مى‏افزايند .

اين شيوه اگرچه امتيازاتى داشت و به رشد و پرورش شاگردان كمك مى‏كرد، اما به مرور زمان سبب طولانى‏تر شدن درس‏ها گرديد، بطوريكه پيرامون يك موضوع چندين هفته، ماه و يا سال، بحث ادامه پيدا مى‏كند، بدون اينكه ثمره و كارايى لازم را به همراه داشته باشد. همچنين مسائل و موضوعاتى مانند بحث موضوع علم، جامد و مشتق، صحيح و اعم و... در علوم حوزوى داخل شدند و بحث‏هاى اصلى را به شدت تحت‏الشعاع خود قرار دادند و بر حجم آنها افزودند، در حاليكه برخى از اين مسائل و موضوعات يا اصلا نقشى در استنباط احكام ندارند و يا برخى ديگر - اگر نقشى هم داشته باشند - بسيار كم اهميت است، با اين حال بيشترين اوقات طلاب و فضلاى علوم دينى را به خود اختصاص مى‏دهند.

بعد